İkiye katlama küpü, tavlanın en genç kuralı ve onu Uzun Tavla’dan en çok ayıran kuraldır. Pullar zar sonucuna göre ilerler; küp ise partinin kaç puan değerinde olduğuna karar verir ve küpe dair karar genellikle tek bir hamleden daha pahalıdır.
Aşağıda küpün nasıl çalıştığı, maçta ve para oyununda puanların nasıl sayıldığı ve küpe neden soyadı taşıyan iki kuralın eklendiği var.
İkiye katlama küpü nedir
Bu bir küptür, ama atılan bir zar değil: yüzlerinde 2, 4, 8, 16, 32 ve 64 sayıları vardır. Partinin o andaki bahsini gösterir.
Partinin başında küp ortada durur — barın üstünde ya da tahtanın kenarında — ve 64 yukarı bakar: bu, bahsi henüz kimsenin yükseltmediği anlamına gelir. Yüksek bahisli oyunlarda küp zorunlu sayılır, ve parti boyunca bahsi yükselten de odur.
İkiye katlama nasıl yapılır
Yeterli üstünlüğü olduğunu düşünen oyuncu ikiye katlayabilir — kendi sırasında ve zar atmadan önce. Partiyi iki kat bahisle sürdürmeyi önerir.
Rakibin iki cevabı vardır: almak ya da bırakmak. Bırakan, partiyi hemen o andaki bahisle kaybeder — yani öneriden önce geçerli olan bahisle.
Öneriyi kabul eden oyuncu küpün sahibi olur: o andan sonra bu partide bir sonraki ikiye katlamayı yalnızca o önerebilir. Buradan, unutulması kolay basit bir kural çıkar: bir kez bırakmış olan oyuncu artık ikiye katlayamaz — o parti çoktan bitmiştir.
Kazanmak ne kadar eder
Parti bir puanlık bahisle başlar. Galibiyetin değeri şudur:
- bir puan — normal galibiyet;
- iki puan — gammon: kazanan bütün pullarını toplamıştır, kaybeden ise hiç pul çıkarmamıştır;
- üç puan — backgammon: aynı durum, ama kaybedenin ayrıca barda ya da kazananın evinde bir pulu vardır. Rusçada bu sonuca mars denir ve iki kat puan kaybı sayılır.
Bütün bunlar küpün değeriyle çarpılır. Küp 2’de iken gammon, aynı bahisteki normal galibiyetin iki katı; backgammon ise üç katı eder. Partide bahsi yükselten tam olarak bu üç şeydir: gammonlar, backgammonlar ve küp.
Aritmetiğin sınırı teoriktir: küp 64’te iken backgammon 192 puan ederdi. Pratikte böyle partiler olmaz.
Maç: partiye değil, puana oynanır
Maç oyununda belirlenmiş bir puana kadar oynanır ve maçı o puana ilk ulaşan alır. Puan sayısı genellikle tektir — örneğin 7 ya da 25 — böylece maç berabere bitemez; turnuva formatları en çok 9 ile 17 puan arasında olur. Bu, her partinin değerini değiştirir: aynı ikiye katlama, skor 0:0 iken ve rakibin maça bir puan kaldığı anda tamamen farklı iki karardır.
Crawford partisi sessizce başlamaz: partiden önce oyuncular bu partinin Crawford partisi olduğunu birbirlerine doğrulamak zorundadır.
Buradan Crawford kuralı doğar. Oyunculardan biri maç puanına bir puan kala geldiğinde, küp bir parti boyunca oyun dışı kalır. Bu olmasa, geride kalan oyuncunun kaybedecek bir şeyi olmazdı: yenilgi ona artık ek bir şey kaybettirmediği için her partide ikiye katlardı. Crawford partisinden sonra küp yeniden oyuna girer.
Ondan sonraki tüm partilere post-Crawford denir. Bunlarda küp yeniden çalışır ve mantık tersine döner: artık kaybedecek bir şeyi olmayan geride oyuncu neredeyse her zaman ikiye katlar — önde olan ise neredeyse her zaman alır.
Para oyunu ve Jacoby kuralı
Para oyununda da küp kullanılır ve bahis parti boyunca büyür. Ama burada her parti kendi başına hesaplanır, ve bu da kendi kuralını getirir.
Jacoby kuralı: küp o partide hiç çevrilmemişse — yani ikiye katlama önerilip kabul edilmemişse — gammon ve backgammon fazladan puan getirmez. Amaç, kazanılmış bir partiyi ikiye katlamak yerine gammon umuduyla uzatmayı önlemektir. Maç oyununda Jacoby kuralı hiçbir zaman uygulanmaz — orada gammonun değerini maç skoru zaten belirler.
Yanında para oyununun iki isteğe bağlı kuralı durur:
- otomatik ikiye katlama — ilk atışta iki oyuncu da aynı sayıyı attıysa bahis iki katına çıkar. Genellikle parti başına bir defadan fazlasına izin verilmemesi konusunda anlaşılır, aksi hâlde bahis oyunla bağını koparacak kadar büyür;
- beaver — kendisine yeni ikiye katlama önerilmiş oyuncu, küpü hemen bir basamak daha yükseltip sahipliğini de elinde tutabilir.
Chouette: oyuncu ikiden fazla olduğunda
Chouette, kalabalık için bir biçimdir. Bir oyuncu — “kutu” — tek bir tahtada diğerlerinin tümüne karşı oynar; ötekiler bir kaptanın önderliğinde takım kurar. Çok küplü chouette’te takımın her üyesinin kendi ikiye katlama küpü vardır — yani bahse dair kendi kararları ve kendi sonucu.
Ne zaman ikiye katlamalı: tek bir dayanak sayı
Kesin sınırı programlar hesaplar, ama dayanak sayı basittir: küpsüz oyunda oyuncu dört partiden birini (25 %) kazanırsa başa baş gelir. “Almak mı, bırakmak mı” kararının başlangıç noktası budur: kabaca bu orandan sonra galibiyet artık armağan olmaktan çıkar.
Gammon bedeli
Bazen kazançların bir bölümünü gammonlara değişmek doğrudur ve bu değiş tokuşun kendi ölçüsü vardır: gammon bedeli, kazanılan gammonlar karşılığında kaç galibiyeti yenilgiye dönüşmeye bırakabileceğinizi gösterir. Ne zaman ve hangi şanslarla katlanacağı strateji sayfasında.
Maç eşitliği ve alma noktası
Dayanak sayı 25 %, her partinin kendi başına olduğu para oyununda geçerlidir. Maçta partinin değeri skora bağlıdır ve o zaman maç eşitliği hesaba katılır — her iki tarafın da tam oynadığı varsayımıyla mevcut skordan tüm maçı kazanma olasılığı. Buna MWC (Match Winning Chances) de denir ve bir pozisyonun maçtaki değeri, partiyi kazanma şansıyla değil, tam olarak bu sayıyla ölçülür.
Özel ama önemli bir skor çifte maç puanı (DMP): her iki oyuncunun da maçı kazanmasına bir puan kalmıştır ve parti sonuncudur. Maç eşitliği burada özellikle basittir — partinin kendi şansına eşittir.
Buradan alma noktası çıkar: bir partiyi kazanma şansının, ikiye katlamayı kabul etmenin reddetmekten daha kârlı hâle geldiği en düşük değeri. Para oyununda bu, aynı 25 % civarındadır, ama maç skoru altında kayar ve düzeltme eşitlik tablosundan — her oyuncuya kazanmak için kalan puana göre düzenlenmiş maç şansları tablosundan — okunur. Kesin hesabı programlar yapar; oyuncunun bilmesi gereken tek şey, “al ya da pas” sınırının maç altında evrensel 25 % değil, kendine ait bir sayısı olduğudur.
→ Tavlanın tüm kuralları · Tavla sözlüğü
Uzun Tavla’da ne oluyor?
Orada ikiye katlama küpü yoktur. Uzun Tavla, çarpmanın da parti boyunca büyüyen bir bahsin de olmadığı bir yarıştır, ve kazanmanın bedeli başka türlü hesaplanır.
Yorumlar