Tavla üzerine yazılmış literatür, oyunda bugün modern sayılan hemen her şeyden daha eskidir: kurallar, onları sınayabilecek programlardan iki buçuk yüzyıl önce basılmıştı. Bu yüzden tavla kitabı okumak çift dipli bir uğraştır: metinlerin bir bölümü tek sayfa bile eskimemiştir, bir bölümü ise bölüm bölüm eskimiştir ve ikisini kapağına bakarak ayırmak mümkün değildir.
Aşağıda: nereden başlanır, sonra ne okunur, neyi makine başka türlü değerlendirdi ve literatürün hiç olmadığı yer neresi.
Her şey nereden başladı
Herkesin kabul ettiği ilk tanım Edmond Hoyle’un incelemesiydi. 1743 yılında «A Short Treatise on the Game of Back-Gammon» adlı kitabını yayımladı: içinde hem kurallar, hem olasılığa dair ilk düşünceler, hem de temel stratejik ilkeler vardı. Kitap vist üzerine bir incelemeyle birlikte, tek cilt olarak basılmıştı — tavla o dönemde ayrı yazılacak bir konu sayılmıyordu.
Dolaşımdaki tek tarih bu değil: tarih sayfası, Hoyle’un incelemeleri için üç ayrı yıl veriyor. Burada önemli olan başka bir sonuç. İki yüzyılı aşkın süre boyunca literatür betimleyici kaldı: pulların nasıl yürüdüğünü anlatıyor, bir hamlenin diğerinden neden iyi olduğunu neredeyse hiç yanıtlamıyordu.
Başlangıç için üç kitap
«The Backgammon Book», John Crawford ve Oswald Jacoby, 1970. Oyuna analitik yaklaşan ilk çalışma: yazarları, kuralları yeniden anlatmak yerine ilk kez pozisyonları çözümlemeyi denediler. Kitap bugün de klasik sayılıyor — oyun gücünü artırmaya artık pek yaramasa da değeri başka yerde. İçinde bugünkü kitaplarda neredeyse bulunmayan konular var: oyunun tarihi, tahta başındaki davranış ve bir turnuvanın nasıl düzenleneceği.
Aynı kitap, kurallardan tanıdığınız iki adı da açıklıyor. Jacoby kuralı, onu bulan kişinin — bu kitabın ortak yazarının — adını taşır. Crawford kuralı John R. Crawford’a aittir ve bugün turnuvalar dâhil hemen her maçta uygulanır.
«Backgammon», Paul Magriel, 1976. En sık oyunun «İncili» diye anılan kitap. Dünyada tavlaya en yüksek analitik düzeyde giriş yapan ilk çalışma olarak çıktı: ondan önce güçlü oyuncuların sezgisi olan şey açıklanabilir ve aktarılabilir hâle geldi. Bugün her oyuncunun bildiği kavramları ve kuramları açıklayan odur; giriş metni olarak da zamana dayanmıştır.
Değerlendirmeler burada alışılmadık biçimde birbirine yakın: «her seviyeden oyuncunun ihtiyaç duyacağı tek kitap», «ciddi oynamak isteyen için vazgeçilmez bir başvuru», «piyasadaki en iyi başlangıç kitabı», «ileri düzey için de iyi bir tazeleme». 1976 tarihli bu kitap eline geçen kişi onu bugün de çalışmalıdır.
«Advanced Backgammon», Bill Robertie, 1984. Kendi zamanının literatüründe bir dönüm noktası: oyunun bütün evrelerinden dört yüzden fazla pozisyonun çözümü. Kitap önce tek cilt çıktı, 1991’de esaslı biçimde gözden geçirilip iki cilt olarak yeniden yayımlandı. Robertie’nin kazanan oyun üzerine altı kitabı daha var.
Sonra ne okunur
Problem kitapları. Yine Robertie’nin «501 Essential Backgammon Problems» kitabı doğrudan bir tavsiyedir; kitabı iki kez dünya şampiyonu olmuş biri yazdı. «New Ideas in Backgammon» ise alışılmadık biçimde kurulmuş bir derleme: içindeki pozisyonların tamamı, güçlü bir oyuncunun yanlış oynadığı gerçek turnuva maçlarından alınmıştır.
Açılış. Nack Ballard ve Paul Weaver’ın «Backgammon Openings: Book A» kitabı (2007), tümüyle oyunun başlangıcına ayrılmış ilk kitaptır. Ancak pozisyonları uzun uzun hesaplayan güçlü programlar çıktıktan sonra mümkün olabilmiştir.
Klasiğin hataları üzerine. «Classic Backgammon Revisited», beş klasik kitaptaki hataları birden inceliyor: Magriel, Robertie, Crawford ile Jacoby, ayrıca «Backgammon for Profit» ve «Paradoxes and Probabilities». Bu, klasikle tartışmak değil, onu makineyle karşılaştırmaktır.
Tek konuya adanmışlar. Walter Trice’in «Backgammon Boot Camp» kitabı çok iyidir. Üç ve daha fazla kişiyle oynanan şuét üzerine en çok yazan kişi ise Danny Kleinman’dır — «Vision Laughs at Counting» kitabında; şuétin kendisi için ayrı bir sayfamız var.
Artık çıkmayan dergiler
İnternetten önce kuram dergilerde yaşardı ve iki ad diğerlerinden sık geçiyor.
Inside Backgammon dergisini 1991’de Bill Robertie ile Kent Goulding çıkarmaya başladı. Önce yılda altı, sonra dört kez yayımlandı ve sekiz yıl ile kırk dört sayının ardından kapandı. Kit Woolsey bu dergiyle anılan başka bir isim: doksanlarda kuramı ileri taşıyan bu yayının kurucusu ve editörü olarak anılıyor.
GammOnLine, yine Woolsey’in internet dergisi, Temmuz 1999’da başladı.
Woolsey’in maç eşitliği tabloları, küp kuramı ve son oyun hesabı üzerine çalışmaları ciddi oyuncuların bugün kullandığı çerçeveyi kurdu; onun maç eşitliği tablosu oyunun en çok başvurulan tablolarından biridir. Eşitlik ve alma noktası nedir — küp sayfasında.
Kitaplar canlı olarak rec.games.backgammon haber grubunda tartışılırdı: orada çok sayıda öneri yayımlanmıştır.
Klasikte ne eskidi
Eski bir kitabı almadan önce bilinmesi gereken asıl şey budur.
Küp. Magriel’in küple ilgili çözümlemelerinin bir bölümü eskidi — hem de oyunun «İncili» denen kitap için söyleniyor bu. İkisi çelişmiyor: konum fikirleri ile küp kullanımı farklı hızda eskiyor.
Pozisyonlar. Klasikteki bazı somut pozisyonları modern programlar başka türlü değerlendiriyor; ama altlarındaki ilkeler ciddi oyuncu için temel bilgi olarak kaldı.
Bunun nedeni teknik. Robertie kitabını, önerilerini modern bir programla sınama imkânı olmadan yazdı — doksanlardan önceki bütün yazarlar gibi. Modern oyun, literatürün on beş-yirmi yıl önce doğru dediğinden belirgin biçimde farklıdır.
Buradan bir okuma kuralı çıkıyor: eski kitap ilkeleri için okunur, somut pozisyonlar programla sınanır. Programların kendisi — ayrı bir sayfada.
Ana diliniz İngilizce değilse
İngilizce dışındaki seçenek dar.
Almancada literatür az. Magriel’in Almanca çevirisi ancak 2012’de çıktı — ama birebir çeviri olarak değil: ekinde problemlerin bilgisayar çözümlemeleri var. «The Backgammon Book» Almanca da var, ama yalnızca sahaftan bulunuyor.
Fransızcaya Magriel (iki cilt) ile Marc Olsen’in ilk kitabı çevrildi.
Rusçada öneri hiç yok: Rusça tavla kitapları yayımlandıysa bile oyuncuların tartışmalarında geçmiyor.
Belirsiz kalanlar
Robertie’nin kaç şampiyonluğu var. Kimi yerde Monte Carlo’daki dünya şampiyonasının tek iki kez kazananı, kimi yerde tek üç kez dünya şampiyonu olarak anılıyor. Bunlar farklı turnuvalar ve farklı sayımlar; temkinli sayım tarih sayfasında.
Inside Backgammon’u kim kurdu. Dergiyi 1991’de Robertie ile Goulding çıkarmaya başladı, ama kurucu ve editör olarak Woolsey de anılıyor. Muhtemelen aynı dergi ve farklı roller söz konusu.
Yorumlar