Uzun Tavla: kurallar

Uzun Tavla bir yarıştır: oyuncular birbirini kırmaz, birbirini geçer. Aşağıdaki kurallar tahta başında ihtiyaç duyulan sırayla veriliyor — ne hazırlanır, kim önce oynar, pullar nasıl ilerler, ne yasaktır ve oyun nasıl biter.

Oyun için gerekenler

İki kişi oynar. Bir tahta, on beş beyaz ve on beş siyah pul, iki zar gerekir. Oyuncuların pulları tek renktir — genellikle siyah ve beyaz.

Oyunun amacı

Bütün pullarınızı tahta boyunca kendi evinize — yolun son altı hanesine — getirmek ve rakipten önce toplamak. Uzun Tavla’da kırma da esir alma da yoktur: oyun saf bir yarıştır.

Başlangıç dizilişi ve baş

Oyunun başında bir oyuncunun on beş pulunun tamamı tek bir hanede durur; bu haneye baş denir. Tahtada başka hiçbir şey yoktur: oyuncu bütün oyun boyunca bu yığını birer birer dağıtır. İki oyuncunun pulları da aynı yönde, saat yönünün tersine, baştan kendi evlerine doğru ilerler.

Oyunun başı: her iki tarafın bütün pulları kendi başında durur. Oradan ikisi de aynı yöne, saat yönünün tersine, her biri kendi evine doğru ilerler.

Kim önce oynar

İlk hamle hakkı her oyuncunun tek zar atmasıyla belirlenir: yüksek atan başlar. Eşitlik hâlinde zar tekrar atılır. İlk hamle, hak için atılan bu değerlerle oynanır.

Sonrasında oyuncular sırayla, her seferinde iki zar atarak oynar. Zarlar tahtanın boş bir yerine, barın tek bir yanına düşmelidir. Zar tahtadan dışarı çıkarsa, zarlar farklı yarımlarda kalırsa, zar bir pulun üstüne düşerse veya düz durmazsa atış geçersizdir ve tekrarlanır.

Pullar nasıl ilerler

Gelen sayılar iki ayrı hamledir. Oyuncu bunları farklı pullarla ya da tek pulla arka arkaya oynayabilir: önce bir sayı kadar, sonra diğeri kadar. Çift zarda — iki zarda da aynı sayı — sayılar iki katına çıkar ve oyuncu dört hamle yapar.

Hamle zorunludur ve bu kural göründüğünden katıdır:

• iki sayı da oynanabiliyorsa yalnız birini oynamak olmaz;
• iki hamle mümkünse ve biri iki zarı birden, diğeri tek zarı kullanıyorsa, iki zarı kullanan oynanır — tam hamle kuralı;
• yalnızca bir sayı oynanabiliyorsa büyük olan oynanır;
• hamleden vazgeçilemez, ne kadar zararlı olursa olsun.

Sıra atlamak tam olarak tek bir durumda meşrudur: hiçbir hamle yapılamıyorsa.

Baş kuralı

Baştan bir hamlede yalnızca bir pul kalkar. Tek istisna, açılış hamlesinde gelen 3-3, 4-4 veya 6-6 çift zarıdır: o zaman baştan iki pul kalkabilir.

Yasak olanlar

Rakibin tek bir pulunun bile durduğu hane kapalıdır: oraya giremezsiniz. O pulu kırmak da mümkün değildir — uzun tavlada kırma yoktur, bu yüzden tek bir pul bir haneyi birkaç pul kadar sağlam tutar.

Bundan, tavlada bulunmayan ikinci bir kısıt doğar: rakibin yolu üzerinde önünde tek bir pulu bile yoksa, altı kendi pulunuzdan kesintisiz bir sıra kuramazsınız. Rakibi tümüyle kilitleyen duvar yasaktır.

Bu kuralı tahtadan okumak daha kolaydır: bakılacak olan sıranın kendisi değil, önünde ne olduğudur.

Arka arkaya tutulmuş altı hanelik sıra meşrudur: işaretli pul, rakibin zamanında öne geçip duvarın önünde duran puludur. O pul kalkarsa aynı sıra yasak hâle gelir.

Pul toplama

Toplama, oyuncunun on beş pulunun tamamı eve geldiğinde başlar; o ana kadar pul çıkarılamaz. Sonrasında gelen sayılar iki türlü kullanılabilir: pulu ev içinde ilerletmek ya da tahtadan çıkarmak.

Gelen sayıya karşılık gelen hane boşsa, pul en yakın dolu küçük haneden toplanır — ama yalnızca büyük hanelerde hiç pul kalmadığında. Sık rastlanan bir durumdur ve tahtada, cümlede olduğundan daha açık görünür.

Beyaz — toplanan: 5

İşaretli hane boştur ve oraya denk gelen sayı, pulu en yakın dolu haneden toplar: evde onun gerisinde kimse kalmamıştır. Orada tek bir pul olsaydı, onunla oynamak gerekirdi.

Oyunu, bütün pullarını tahtadan ilk toplayan oyuncu kazanır.

Puanlar nasıl sayılır

Yalın bir galibiyet bir puan eder, ağır bir yenilgi ise daha pahalıya mal olur.

• Oin — bir puan: kaybeden en az bir pul toplamayı başarmıştır.
• Mars — iki puan: kaybeden hiç pul toplayamamıştır.
• Koks — üç puan: kaybeden hiç pul toplayamamıştır ve bütün pulları hâlâ kendi başlangıç çeyreğindedir.

Evde Mars, kaybedenin bütün pullarını eve getirdiği ama hiçbirini toplayamadığı marsın halk arasındaki adıdır. Ayrı bir sonuç sayılmaz: ne uluslararası kurallarda ne de turnuva yönetmeliklerinde böyle bir kavram vardır, kullanıldığı yerlerde de bedeli 3 ile 10 puan arasında gezinir.

Beraberlik oyunun kurallarında yoktur: yalnızca turnuva yönetmeliğiyle mümkündür, o zaman da oyuncular ya yarımşar ya da birer puan alır.

Oyundan önce anlaşılacaklar

Uzun Tavla’nın tek bir resmî yönetmeliği yoktur: farklı okullar farklı oynar. Tahtada bu tek bir yerde görünür — koksun bedelinde. Kimi oyuncular yalnızca iki sonuç bilir, oin ile mars; kaybedenin hiç pul toplayamadığı oyun, pulları nerede durursa dursun onlar için iki puan eder. Tanımadığınız bir rakiple puana oynayacaksanız önceden anlaşın.