Burada uzun tavlanın terimleri toplandı — tahta başında konuşulanlar ve tavla sözlüğünde karşılığı olmayanlar. Her terimin İngilizce ve Rusça karşılığı veriliyor: sayfanın sonundaki tablo bu sözlüğün varlık sebebidir, çünkü bu kelimeleri diller arasında bağlayan başka bir yer yok.
Tahta
Hane — tahtada pulun durduğu yer. Genellikle tabanı tahtanın uzun kenarında duran, yüksekliği ortasına kadar uzanan dar bir üçgen olarak çizilir. Tahtada 24 hane vardır, iki yanda 12’şer, ve numaralandırma her oyuncuya göre değişir: birinci hane kendi evinden sayılır.
Çeyrek — tahtanın yarımlarından birinin yarısı, yani arka arkaya altı hane. Çeyrekler pulların gidiş yönüne göre sayılır: birincisi başın bulunduğu çeyrek; ikincisi onu izleyen, rakip için toplama bölgesi olan çeyrek; üçüncüsü rakibin başının bulunduğu; dördüncüsü kendi toplama bölgeniz.
Baş — oyunun başında bir oyuncunun on beş pulunun tamamının durduğu hane. Beyaz ile siyahın başları farklıdır ve karşı karşıya durur. Bu haneden yapılan hamleye baştan hamle denir. Aynı hane için el adı da kullanılır.
Ev — tahtanın bir köşesinde arka arkaya altı hane, pulların yolundaki son haneler. Bütün pullar eve gelmeden toplama başlamaz. Evin tam olarak nerede olduğu tahtaya değil, oyunun türüne bağlıdır.
Bar — tahtayı ortadan bölen şerit; aynı zamanda ev ile dış alanın sınırıdır.
Pullar ve hamle
Pul — oyuncuların tahtada oynattığı parça: her oyuncuda on beş, tahtada toplam 30 tane. Kemikten, ahşaptan veya plastikten yapılır.
Zar — yüzlerinde birden altıya kadar nokta bulunan küp; her zaman iki tane atılır.
Hamle — pulların gelen sayılar kadar ilerletilmesi. Gelen sayılar tek bir uzun hamle değil, iki ayrı hamledir.
Çift — iki zarda da aynı sayının gelmesi.
Puan — mesafe birimi: pul, zarda gelen puan kadar hane ilerler. Aynı kelime maç skorunu da anlatır ve bu ikili anlam akılda tutulmalıdır: «puan farkı» yarışla, «iki puanlık galibiyet» skorla ilgilidir.
Toplama — bütün pullar eve geldikten sonra pulun tahtadan çıkarılması. Böyle bir hamle için «pulu dışarı atmak» da denir.
Diziler
Duvar — arka arkaya hanelerde duran kendi pullarınız. Yan yana iki pula da, üç ile altı arasındaki sıkı diziye de duvar denir — rakibin yolunu kesen, uzun olanıdır.
Kilitli pul — gidecek yeri olmayan pul: girebileceği bütün haneler rakip tarafından tutulmuştur.
Başın iniş haneleri — baştan tek bir zar sayısıyla ulaşılabilen haneler.
Kervan yolu — tahtada, sonuncusu dışında oyunun her aşamasında değerli olan özel bir güzergâh: baştan 3 ya da 5 ile bu haneye inilir, oradan da bir 6 pulu doğrudan rakibin üssüne taşır. Ayrıntı — strateji sayfasında.
Hamle fazlası — önemli haneleri boşaltmadan oynayabileceğiniz hamlelerin olması. Hamle kıtlığı ise aynı şeyin ters işaretlisidir: oynayacak hamle kalmamıştır ve önemli bir hane açılmak zorundadır. Kıtlık tehlikeli ve tehlikesiz diye ikiye ayrılır: tehlikeli olan, marsa karşı koruyan haneleri açandır.
Açık pul — rakibin tek bir pulunun tuttuğu hane.
Oyun nasıl biter
Uzun Tavla’da galibiyetin dereceleri vardır ve her derecenin kendi adı vardır.
Oin — sade galibiyet: kaybeden en az bir pulunu tahtadan toplamayı başarmıştır.
Böyle bir oyunun skoru 1:0, yani bir puandır. Türkçede bunun ayrı bir adı yoktur;
uygulamamız buna Normal der.
Mars — kaybedenin tek bir pul bile toplayamadığı galibiyet. Skor 2:0, yani iki puan — sade galibiyetin iki katı.
Koks — kaybedenin hiç pul toplayamadığı ve bütün pullarının hâlâ başlangıç çeyreğinde kaldığı galibiyet. Bu, üç puanlık üçüncü sonuçtur.
Evde mars — kaybedenin bütün pullarını eve getirmeyi başardığı ama hiçbirini toplayamadığı mars. Dört puanlık dördüncü sonuçtur. Uluslararası kurallarda ne o vardır ne de koks: orada sayım marsla biter.
Beraberlik yalnızca turnuva yönetmeliğiyle mümkündür: oyuncular yarımşar puan ya da birer puan alır — oyunun kuralları değil, yönetmelik böyle der.
Önceden anlaşılacaklar
Oin ile marsı herkes bilir. Diğer iki terim farklı anlaşılır ve tanımadığınız biriyle oynamadan önce bunu bilmekte fayda var.
- Koks. Kimi kaynağa göre uzun tavlada hiç yoktur: koks denen durum sıradan bir mars sayılır ve oin ile mars dışında sonuç bulunmaz. Kimine göre ise seyrek de olsa kullanılır ve 3 puan getirir; tek bir belgeye dayanmayan bir ayrımdır.
- Evde mars. Kimine göre özel adı olan sıradan bir mars, kimine göre 4 puanlık ayrı bir sonuç; yer yer bedeli ona kadar çıkar.
Pratik sonuç tek: puan için oynuyorsanız bu iki sonucu oyun başlamadan konuşun.
Üç dilde karşılıklar
Biçimler kendi uygulamamızın yerelleştirmesinden alındı — o, üç dilde de gerçek oyunculardan geçti; bunu bu site dâhil hiçbir web sitesi için söyleyemeyiz. Uygulamada olmayan terim tabloda da yok: uydurulmuş çeviri, eksik çeviriden kötüdür.
| Terim | English | Русский | Türkçe |
|---|---|---|---|
| hane | Point | Пункт | Hane |
| baş | Head | Голова | Baş |
| ev | Home | Дом | Ev |
| pul | checker | Шашка | Pul |
| zar | Die | Кость | Zar |
| puan | pip | Очко | Puan |
| sayı puanı | point | Очко | sayı puanı |
| toplama | bear off | Вывод | Toplama |
| sade galibiyet | Oin | Оин | Normal |
| mars | Mars | Марс | Mars |
| evde mars | Home Mars | Домашний марс | Evde Mars |
| koks | Coke | Кокс | Koks |
Tabloya iki not. İngilizcede oin için kelime yoktur — orada yalnızca «bir puanlık
galibiyet» denir, ve İngilizce sütundaki Oin bir çeviri değil, ödünç alınmış
kelimedir. Türkçe Normal ise özensizlik değil: Türk geleneğinde sade galibiyetin
ayrı bir adı yoktur ve uygulama ona dürüstçe sıradan der.
Oyunun başka adları
Uzun Tavla, nardenin türlerinden biridir; kısa oyundan farkı tahtanın boyu ya da pul sayısı değil, kurallardır. «Nardy», «uzun nardy», «nard», «nardi» adlarına rastlarsınız; komşu geleneklerin kendi adları vardır — Fevga, Gülbar. Hızlı türüne «çılgın nardy» denir.
Yorumlar