Tavla, yirmi dört haneli bir tahtada iki kişinin oynadığı, her oyuncunun pullarını evine getirip tahtadan topladığı ve bu arada rakibine aynısını yaptırmamaya çalıştığı bir oyundur. Uzun nardeden onu ayıran, her şeyden önce kırmadır.
Oyun için gerekenler
İki kişi oynar. Her oyuncuda kendi renginden on beş pul, kendi zar çifti ve zarları çalkalamak için bir kadeh bulunur. Tahtayı ortadan bir çıkıntı böler — bu bardır ve aynı zamanda evi dış alandan ayırır.
Kim önce oynar
İlk hamle, her oyuncunun tek zar atmasıyla belirlenir. Sayılar eşit gelirse, farklılaşana kadar yeniden atılır. Sonrasında oyuncular sırayla, her seferinde iki zar atarak oynar.
Pullar nasıl ilerler
Gelen sayılar iki hamledir. Oyuncu tek pulu sayıların toplamı kadar ilerletebilir ya da iki ayrı pulu her sayı kadar oynayabilir. Mümkünse iki sayı da oynanmalıdır; hiçbiri oynanamıyorsa hamlenin kalanı yanar.
Rakipler ters yönlerde ilerler: beyaz pullar saat yönünün tersine, siyah pullar saat yönünde, her biri kendi evine doğru.
Bir hane, üzerinde aynı renkten iki pul durduğunda tutulmuş sayılır: rakip oraya giremez.
Kırma ve bar
Üzerinde tam olarak bir rakip pulu duran hane alınabilir — böyle bir pula açık pul denir. Oraya giren o pulu kırar ve kırılan pul bara gider.
Pul barda durduğu sürece başka hamle yapılamaz: önce onu tahtaya sokmak gerekir. Giren pul yoluna baştan başlar ve tahtayı yeniden dolaşarak kendi evine gelmek zorundadır.
Pul toplama
Toplama, oyuncunun bütün pulları evine geldiğinde başlar: pul, gelen sayıya göre tahtadan çıkarılır. Pul çıkarılamıyorsa oyuncu ev içinde başka bir geçerli hamle yapmak zorundadır.
Pullarını tahtadan ilk toplayan oyuncu kazanır.
Puanlar nasıl sayılır
Her oyun bir puanla başlar, sonrası kaybedenin ne kadar ağır kaybettiğine bağlıdır.
- Sade galibiyet — bir puan: kaybeden en az bir pul toplamıştır.
- Gammon — iki puan: kaybeden hiç pul toplayamamıştır.
- Backgammon — üç puan: kaybeden hiç pul toplayamamış ve barda ya da kazananın evinde pulu kalmıştır.
Oyunun sonucu ikiye katlama küpünün değeriyle çarpılır.
İkiye katlama küpü
İkiye katlama küpü puana oynamanın parçasıdır: oyun sırasında bahsi yükseltmeye yarar. Oyunun başında küp, 64 sayısı üstte olacak şekilde oyuncuların arasında durur.
Durumunu yeterince iyi gören oyuncu ikiye katlamayı önerebilir — ama yalnızca kendi sırasında ve zarları atmadan önce. Rakip ya kabul eder ve oyun iki katı bahisle sürer, ya da reddeder; o zaman oyunu terk eder ve bir puan öder. Kabul eden, küpün sahibi olur: o oyunda bir sonraki katlamayı yalnızca o önerebilir.
Crawford kuralı. Oyunculardan birinin maçı kazanmasına bir puan kaldığında, sonraki oyun küpsüz oynanır. Ondan sonra küp yeniden oyundadır.
Jacoby kuralı para oyununda geçerlidir, maçta asla: o oyunda küp hiç çevrilmemişse gammon ve backgammon sade galibiyetten pahalı sayılmaz.